โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย

สมฺมา วายเมเถว ปุริโส (เป็นคนพึงทำดีร่ำไป)

ที่อยู่
230 ถ.พหลโยธิน ต.หัวเวียง อ.เมือง จ.ลำปาง 52000

ข้อมูลทั่วไป
ชื่อภาษาอังกฤษ Bunyawatwittayalai School

วันสถาปนา ราวปี พ.ศ. 2441
ประเภท โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ ประเภทสหศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
สีประจำสถาบัน แดง-ขาว

โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย เป็นโรงเรียนรัฐบาลแห่งแรกของจังหวัดลำปาง ตั้งขึ้นเมื่อประมาณ รศ.117 (พ.ศ. 2441 ) ณ วัดพระแก้วดอนเต้า ต่อมาราว รศ. 118 ( พ.ศ. 2442 ) ได้ย้ายไปอยู่ที่วัดสุชาดา แล้วย้ายไปอยู่ที่วัดแสงเมืองมา ในราว รศ. 119 ( พ.ศ. 2443 )
ภายหลังเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปางสมัยนั้นได้ย้ายโรงเรียนจากวัดแสงเมืองมามาอยู่ที่หน้าคุ้มของท่าน นักเรียนเพิ่มมากขึ้น สถานที่เรียนไม่เพียงพอต่อจำนวนนักเรียน เจ้าบุญวาทย์ฯจึงได้ซื้อที่ดินบริเวณห้างกิมเซ่งหลี (ปัจจุบันคือโรงแรมอรุณศักดิ์) ซึ่งตั้งอยู่ที่ตำบลน้ำล้อม อำเภอเมืองลำปาง แล้วย้ายโรงเรียนจากหน้าคุ้มมาตั้ง ณ ที่ดินแห่งนี้
ครั้นถึง รศ.124 (พ.ศ. 2448) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธสยามมกุฎราชกุมาร ได้เสด็จต่างพระเนตรพระกรรณพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบรมชนกนาถ ประพาสหัวเมืองฝ่ายเหนือ ได้เสด็จมาทรงเปิดโรงเรียน เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 พระราชทานนามโรงเรียนว่า "บุญวาทย์วิทยาลัย" ตามราชทินนามของเจ้าบุญวาทย์ฯ ผู้ครองนครเพื่อเป็นเกียรติยศแด่ท่าน

ปรากฏหลักฐานในพระราชนิพนธ์ "ลิลิตพายัพ" ของพรพบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงใช้พระนามแฝง "หนานแก้วเมืองบูรพ์" ว่า
"วันที่ซาวหกนั้น เสด็จไป
ทรงเปิดโรงเรียนไทย ฤกษ์เช้า
บุญวาทย์วิทยาลัย ขนานชื่อ ปรtทานนอ
เป็นเกรียรติยศแด่เจ้า ปกแคว้นลำปาง"
โรงเรียนบุญวาทย์จึงถือเอาวันที่ 26 พฤศจิกายน ของทุกปี เป็นวันสถาปนาโรงเรียน
หลังจากโรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัยได้ย้ายออกมาจากหน้าคุ้ม เจ้าพ่อบุญวาทย์ได้ตั้งโรงเรียนใหม่ขึ้นอีกโรงเรียนหนึ่ง ตรงที่หอพระบริเวณสวนดอกไม้ในคุ้มหลวงเพื่อให้บุตรหลานของเจ้าพ่อได้เรียน แล้วขยายรับเด็กที่อยู่บริเวณใกล้ๆด้วย โรงเรียนนี้ยังไม่มีชื่อ แต่คนนิยมเรียนว่าโรงเรียนเจ้าชื่น ต่อมาย้ายโรงเรียนมาอยู่ตรงหน้าคุ้ม และได้ชื่อว่า "โรงเรียนบุญทวงศ์อนุกูล" ตามชื่อเดิมของเจ้าพ่อบุญวาทย์ แต่ชาวบ้านมักเรียกว่าโรงเรียนหน้าคุ้ม ภายหลังโรงเรียนแห่งนี้ได้ย้ายมาเรียนรวมกับโรงเรียนบุญวาทย์ เมื่อปี พ.ศ. 2472
ปี พ.ศ. 2474 สถานที่เรียน (บริเวณห้างกิมเซ่งหลี) คับแคบเกินกว่าจะรองรับนักเรียนที่เพิ่มปริมาณมากขึ้น จึงย้ายโรงเรียนมาตั้งอยู่นอกกำแพงเมือง (คือสถานที่ตั้งของโรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย ในปัจจุบัน) ในเนื้อที่ 40 ไร่ 1 งาน 4 ตารางวา
ต่อมาโรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัยได้ขยายชั้นเรียนเพิ่มขึ้นและก่อสร้างอาคารเรียนเพิ่มเติมมาตามลำดับ เพื่อให้สอดคล้องกับการขยายตัวของการศึกษาและจำนวนนักเรียนในโรงเรียน ในเนื้อที่ที่ขยายออกไปเป็น 44 ไร่ 3 งาน 54 ตารางวา

คิดถึงโรงเรียนจังเลยยยย